Zachowek po rodzicu, który przepisał mieszkanie za życia

Nie w sposób automatyczny. Darowizny na rzecz spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku dolicza się do podstawy jego obliczenia niezależnie od tego, kiedy zostały dokonane. Darowizny na rzecz osób obcych dolicza się, jeżeli miały miejsce w ciągu dziesięciu lat przed śmiercią spadkodawcy. Dlatego przepisanie mieszkania jednemu dziecku zwykle nie wyłącza roszczeń pozostałych.

Co do zasady połowę wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Dla osób małoletnich oraz trwale niezdolnych do pracy jest to dwie trzecie. Punktem wyjścia jest więc ustalenie kręgu spadkobierców ustawowych i wielkości udziałów. Od tak wyliczonej kwoty odlicza się to, co uprawniony już otrzymał, na przykład wcześniejszą darowiznę.

Pięć lat od ogłoszenia testamentu, a przy dziedziczeniu ustawowym pięć lat od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy. To termin przedawnienia, więc jego upływ pozwala drugiej stronie skutecznie uchylić się od zapłaty.

Stan nieruchomości przyjmuje się z chwili dokonania darowizny, a ceny z chwili ustalania zachowku. Oznacza to, że wzrost cen nieruchomości działa na korzyść uprawnionego, natomiast nakłady poczynione przez obdarowanego nie zwiększają podstawy. W praktyce wartość ustala biegły rzeczoznawca. Rozbieżność między wycenami stron bywa główną osią sporu.

Sąd może obniżyć zachowek z powołaniem na zasady współżycia społecznego, ale robi to wyjątkowo i wymaga to konkretnych okoliczności, na przykład rażąco nagannego zachowania uprawnionego wobec spadkodawcy. Częściej realne jest rozłożenie świadczenia na raty albo odroczenie terminu płatności, zwłaszcza gdy zobowiązany mieszka w tej nieruchomości. Przepisy przewidują też możliwość późniejszej zmiany wysokości i terminów rat. Wniosek trzeba jednak zgłosić i uzasadnić w toku sprawy.