Nie każde niepowodzenie leczenia jest błędem lekarza. Rozróżnienie między błędem a powikłaniem decyduje o tym, czy sprawa w ogóle ma sens, i jest pierwszą rzeczą, którą sprawdzamy. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega różnica, oraz jak zdobyć dokumentację, bez której nie da się niczego ocenić.
Powikłanie: ryzyko wpisane w leczenie
Powikłanie to niekorzystny skutek, który może wystąpić mimo prawidłowo przeprowadzonego leczenia. Medycyna nie daje gwarancji rezultatu, tylko zobowiązanie do starannego działania. Zakażenie po operacji, reakcja na znieczulenie czy zrost, który nie postępuje - to zdarzenia znane, opisane w literaturze i występujące z określoną częstością.
Jeżeli lekarz działał zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, zachował staranność i uprzedził pacjenta o ryzyku, samo wystąpienie powikłania nie rodzi odpowiedzialności.
Błąd medyczny: postępowanie niezgodne z wiedzą medyczną
Błąd to zachowanie sprzeczne z aktualnym stanem wiedzy medycznej. W praktyce najczęściej spotykamy cztery rodzaje:
- Błąd diagnostyczny - nierozpoznanie choroby albo rozpoznanie jej z opóźnieniem, gdy objawy i badania dawały podstawy do właściwej diagnozy.
- Błąd terapeutyczny - wybór niewłaściwej metody leczenia albo jej wadliwe wykonanie.
- Błąd techniczny - pozostawienie ciała obcego, operacja niewłaściwej strony, uszkodzenie struktury poza polem zabiegu.
- Błąd organizacyjny - obciąża placówkę, nie konkretnego lekarza: braki kadrowe, wadliwy sprzęt, zaniedbania sanitarne, brak nadzoru.
Osobną kategorią jest brak świadomej zgody. Nawet zabieg wykonany bez zarzutu może rodzić odpowiedzialność, jeżeli nie poinformowano pacjenta rzetelnie o ryzyku i alternatywach. To roszczenie o naruszenie praw pacjenta, niezależne od tego, czy leczenie było prawidłowe.
Trzy elementy, które trzeba wykazać
- Nieprawidłowość w postępowaniu personelu albo w organizacji placówki.
- Szkodę - uszczerbek na zdrowiu, wydłużone leczenie, trwałe następstwa, koszty, utracone dochody.
- Związek przyczynowy między jednym a drugim.
Najtrudniejszy jest punkt trzeci. Sądy w sprawach medycznych przyjmują, że wystarczy wykazać wysokie prawdopodobieństwo związku, a nie pewność - inaczej udowodnienie czegokolwiek byłoby niemożliwe. To rozróżnienie bywa przesądzające.
Dokumentacja medyczna: od tego się zaczyna
Bez pełnej dokumentacji nie da się ocenić sprawy. Prawo do jej otrzymania przysługuje pacjentowi i nie wymaga uzasadnienia.
- Wniosek składa się w placówce, w której prowadzone było leczenie. Może być pisemny, a w wielu szpitalach także mailowy.
- Pierwsza kopia jest bezpłatna w zakresie każdego dokumentu udostępnianego po raz pierwszy.
- Poproś o całość: historię choroby, karty gorączkowe i zleceń, protokoły operacyjne, karty znieczulenia, wyniki badań, opisy obrazowe wraz z płytami, karty informacyjne i konsultacje. Sama karta wypisowa nie wystarczy.
- Dokumentację po zmarłym otrzyma osoba upoważniona za życia, a także małżonek, krewny lub powinowaty w linii prostej i przedstawiciel ustawowy, chyba że pacjent wyraził sprzeciw.
Placówka ma obowiązek przechowywać dokumentację co do zasady przez 20 lat. Jeżeli odmawia wydania albo zwleka, to samo w sobie jest naruszeniem praw pacjenta.
Ile jest czasu
Roszczenia o naprawienie szkody z czynu niedozwolonego przedawniają się co do zasady po trzech latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, nie później niż po dziesięciu latach od zdarzenia. Przy szkodzie na osobie termin nie może skończyć się wcześniej niż po trzech latach od powzięcia wiedzy o szkodzie. Roszczenia małoletniego nie przedawniają się wcześniej niż z upływem dwóch lat od uzyskania pełnoletności.
Kluczowe jest to, że bieg terminu liczy się nie od operacji, lecz od momentu, w którym pacjent mógł się dowiedzieć, że coś poszło nie tak. W sprawach medycznych to bywa wiele miesięcy później.
Najczęstsze pytania
Skąd mam wiedzieć, czy to był błąd, skoro nie znam się na medycynie?
Nie ma takiej potrzeby. Ocena należy do biegłego. Wystarczy zebrać dokumentację i opisać przebieg zdarzeń. Na tej podstawie da się wstępnie ocenić, czy sprawa rokuje.
Czy muszę iść do sądu?
Nie zawsze. Częścią spraw kończy się ugodą z ubezpieczycielem placówki. Dla zdarzeń szpitalnych, które miały miejsce od 6 września 2023 r., istnieje też pozasądowa ścieżka prowadzona przez Rzecznika Praw Pacjenta - Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych. Jest szybsza i nie wymaga wykazywania winy, ale kwoty są ustawowo limitowane i zwykle niższe niż to, co można uzyskać przed sądem, a przyjęcie świadczenia wiąże się ze zrzeczeniem się dalszych roszczeń wobec placówki.
Podpisałem zgodę na zabieg. Czy to zamyka sprawę?
Nie. Zgoda musi być świadoma, czyli poprzedzona rzetelną informacją o ryzyku, alternatywach i następstwach. Podpis pod ogólnym formularzem, bez rozmowy, bywa uznawany za niewystarczający.
Czy sprawa karna wyklucza cywilną?
Nie, można prowadzić obie. Postępowanie karne dotyczy odpowiedzialności konkretnej osoby, cywilne - odszkodowania i zadośćuczynienia, zwykle od placówki i jej ubezpieczyciela.
Powiązane tematy
Wątpliwości co do przebiegu leczenia? Prosimy o opis sytuacji - powiemy wprost, czy widzimy podstawy do działania.
Zastrzeżenie
Powyższy tekst ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani opinii prawnej i nie może być podstawą decyzji w indywidualnej sprawie. Stan prawny na dzień publikacji; przepisy i orzecznictwo ulegają zmianom. Ocena konkretnego przypadku wymaga zapoznania się z całością okoliczności i dokumentów, dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków zalecamy indywidualną konsultację prawną.
