TSUE o kredytach hipotecznych opartych na WIBOR

11 września 2025 r. Rzecznik Generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przedstawił opinię w sprawie C-471/24 dotyczącą kredytów hipotecznych opartych na wskaźniku WIBOR. 

WIBOR – podstawa większości kredytów w Polsce

WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) od lat stanowi podstawę oprocentowania większości kredytów hipotecznych i konsumenckich w Polsce. Wskaźnik miał odzwierciedlać koszt, po jakim banki pożyczają sobie nawzajem środki. W praktyce jednak przez długi czas opierał się głównie na szacunkach banków, a nie realnych transakcjach, co budziło kontrowersje i rodziło pytania o jego transparentność.

Dla kredytobiorców oznaczało to, że wysokość raty zależała od parametru, którego nie rozumieli, nie mogli zweryfikować ani realnie negocjować. Problem szczególnie mocno uwidocznił się w okresach gwałtownego wzrostu stóp procentowych, kiedy raty kredytów drastycznie rosły.

Kluczowe tezy opinii Rzecznika TSUE

Rzecznik Generalny zaproponował, by Trybunał orzekł, że:

• Klauzula WIBOR w umowie kredytu hipotecznego o zmiennym oprocentowaniu podlega ocenie na podstawie unijnych przepisów o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich (Dyrektywa 93/13), o ile polskie prawo nie nakazuje stosowania tego wskaźnika.

• Klauzula może być uznana za nieuczciwą, jeżeli nie spełnia wymogu przejrzystości – sąd krajowy ma prawo zbadać, czy została sformułowana w sposób jasny i zrozumiały.

• Klauzula jest przejrzysta tylko wtedy, gdy bank przekazał konsumentowi pełen pakiet informacji, w tym:

  a) nazwę wskaźnika referencyjnego,

  b) nazwę instytucji zarządzającej wskaźnikiem (obecnie GPW Benchmark),

  c) możliwe skutki finansowe jego stosowania.

• Informacje muszą być przedstawione tak, aby konsument mógł samodzielnie ocenić całkowity koszt kredytu i mechanizm jego oprocentowania.

Obowiązki sądów krajowych

Zdaniem Rzecznika, to właśnie sądy krajowe powinny badać, czy klauzule WIBOR są zgodne z zasadą dobrej wiary oraz czy nie prowadzą do rażącej nierównowagi pomiędzy bankiem a klientem.

Sąd, analizując konkretną sprawę, powinien ocenić:

• czy konsument miał realną wiedzę o ryzyku związanym z klauzulą WIBOR,

• czy zgoda na zastosowanie tego wskaźnika była świadoma,

• czy zapis miałby szansę zostać zaakceptowany w wyniku indywidualnych negocjacji.

Podkreślono przy tym, że ocena ta nie dotyczy samego WIBOR-u jako wskaźnika finansowego ani metodologii jego wyliczania – chodzi wyłącznie o to, w jaki sposób banki wprowadzały go do umów i informowały klientów.

Kontekst sprawy i tło regulacyjne

Sprawa C-471/24 trafiła do TSUE na skutek pytania prejudycjalnego polskiego sądu. Kredytobiorca zarzucił bankowi brak rzetelnego poinformowania o ryzykach związanych ze zmiennym oprocentowaniem.

To nie pierwsze kontrowersje wokół WIBOR. Do 2018 r. administratorem wskaźnika była ACI Polska, a krytycy wskazywali na brak transakcyjności i opieranie się głównie na deklaracjach banków. Dopiero później administrację przejęła GPW Benchmark, a wraz z tym wdrożono unijne przepisy rozporządzenia BMR, które ujednoliciły standardy ustalania wskaźników referencyjnych w całej Unii Europejskiej.

Dla oceny spraw przez sądy krajowe może mieć znaczenie, czy umowa kredytowa została zawarta przed wejściem w życie rozporządzenia BMR, czy już po jego implementacji.

Możliwe skutki dla kredytobiorców

Jeżeli sądy krajowe pójdą za stanowiskiem Rzecznika, kredytobiorcy mogą:

• kwestionować nieuczciwe klauzule dotyczące WIBOR,

• domagać się usunięcia wskaźnika z umowy i pozostawienia oprocentowania opartego wyłącznie na marży banku,

• ubiegać się o zwrot nadpłaconych rat,

• liczyć na większą przejrzystość umów kredytowych w przyszłości.

Może to oznaczać, że część kredytów zostanie w praktyce przekształcona w kredyty o stałym oprocentowaniu, co radykalnie zmieni sytuację finansową wielu rodzin.

Możliwe konsekwencje dla banków

Z punktu widzenia sektora bankowego konsekwencje mogą być poważne:

• fala pozwów sądowych i konieczność tworzenia nowych rezerw,

• ryzyko finansowe związane z koniecznością zwrotu nadpłat,

• presja regulacyjna na bardziej przejrzyste informowanie klientów o mechanizmach ustalania oprocentowania,

• możliwe zmiany w ofercie kredytowej – np. większa popularność kredytów o stałym oprocentowaniu.

Eksperci już dziś porównują tę sytuację do kryzysu kredytów frankowych. W obu przypadkach brak transparentności i nierówność stron kontraktu mogą być podstawą do zakwestionowania tysięcy umów.

Podsumowanie

Opinia Rzecznika Generalnego TSUE w sprawie WIBOR to ważny sygnał dla kredytobiorców i banków. Choć nie jest jeszcze wyrokiem, praktyka pokazuje, że Trybunał często podąża w ślad za opiniami Rzecznika. Można więc spodziewać się, że w kolejnych miesiącach sądy w Polsce będą coraz częściej przychylały się do roszczeń kredytobiorców, jeżeli bank nie zapewnił im pełnej i rzetelnej informacji o ryzykach związanych z WIBOR.

Dla kredytobiorców to realna szansa na ochronę interesów i zmniejszenie obciążeń finansowych. Dla banków – konieczność zmiany praktyk i przygotowania się na konsekwencje finansowe, które mogą przypominać skalą procesy znane ze spraw frankowych.