Zachowek to jedna z najczęstszych spraw, z jakimi zgłaszają się do nas Klienci po śmierci bliskiej osoby. Zwykle w bardzo podobnej sytuacji: cały majątek trafił do jednej osoby, na podstawie testamentu albo darowizny zrobionej jeszcze za życia, a pozostali członkowie rodziny nie dostali nic. Poniżej wyjaśniamy, komu w takiej sytuacji przysługuje zachowek, ile wynosi i ile jest czasu na jego dochodzenie.
Czym jest zachowek
Zachowek to roszczenie pieniężne przysługujące najbliższej rodzinie spadkodawcy, która została pominięta przy dziedziczeniu. Nie jest to udział w konkretnych rzeczach ze spadku: uprawniony nie staje się współwłaścicielem mieszkania czy samochodu, lecz może żądać zapłaty określonej sumy. Instytucję tę regulują art. 991-1007 Kodeksu cywilnego.
Komu przysługuje zachowek
- Zstępni spadkodawcy, czyli dzieci, a jeśli nie dożyły otwarcia spadku, ich dzieci.
- Małżonek spadkodawcy.
- Rodzice spadkodawcy, ale tylko wtedy, gdy dziedziczyliby z ustawy.
Warunkiem jest to, że dana osoba należałaby do kręgu spadkobierców ustawowych, gdyby nie testament. Rodzeństwo spadkodawcy, jego dalsza rodzina i były małżonek po prawomocnym rozwodzie prawa do zachowku nie mają. Zachowek nie przysługuje też osobie wydziedziczonej w testamencie, uznanej za niegodną dziedziczenia ani takiej, która odrzuciła spadek albo zrzekła się dziedziczenia.
Ile wynosi zachowek
Zachowek to połowa wartości udziału, jaki przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy, przysługują mu dwie trzecie tego udziału.
Przykład: spadkodawca zostawił dwoje dorosłych dzieci, ale w testamencie cały majątek zapisał jednemu z nich. Przy dziedziczeniu ustawowym każde dziecko dostałoby połowę. Pominięte dziecko może więc żądać zachowku w wysokości jednej czwartej wartości spadku.
Od jakiej wartości liczy się zachowek
Podstawą nie jest sam majątek pozostawiony w chwili śmierci. Do wartości spadku dolicza się darowizny poczynione przez spadkodawcę oraz zapisy windykacyjne. To kluczowa kwestia w sprawach, w których rodzic przepisał mieszkanie jednemu dziecku jeszcze za życia. Taka darowizna zwykle wchodzi do obliczeń, mimo że formalnie nie ma jej w spadku.
Od tak ustalonej wartości odejmuje się długi spadkowe. Nieruchomości wycenia się według stanu z chwili darowizny, ale cen aktualnych, dlatego w sprawach o zachowek często pojawia się opinia biegłego rzeczoznawcy.
Kiedy roszczenie się przedawnia
Termin wynosi 5 lat (art. 1007 k.c.) i liczy się wobec spadkobiercy od ogłoszenia testamentu, a wobec obdarowanego od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy. To termin, którego nie warto testować. Po jego upływie druga strona może podnieść zarzut przedawnienia i sąd oddali powództwo, nawet jeśli roszczenie było w pełni zasadne.
Co zmieniła nowelizacja z 2023 roku
Od nowelizacji z 22 maja 2023 r. sąd ma większe pole manewru po stronie zobowiązanego do zapłaty. Na jego wniosek może rozłożyć zachowek na raty, a w wyjątkowych wypadkach odroczyć termin płatności lub obniżyć jego wysokość. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy jedynym składnikiem spadku jest mieszkanie, w którym zobowiązany mieszka.
Jak wygląda dochodzenie zachowku w praktyce
Zaczyna się zwykle od wezwania do zapłaty. Jeśli nie przynosi efektu, kolejnym krokiem jest pozew do sądu. W Poznaniu i okolicach będzie to sąd rejonowy albo okręgowy, w zależności od wartości roszczenia. Zanim jednak sformułujemy żądanie, trzeba ustalić skład i wartość spadku, zebrać dokumenty dotyczące darowizn i ocenić, czy termin przedawnienia jeszcze nie upłynął.
Rozmowa o sprawie
Każda sprawa spadkowa ma swoją specyfikę, a o wyniku decydują szczegóły: treść testamentu, daty darowizn, sytuacja osobista uprawnionego. Prosimy o opis sprawy, a ocenimy, czy zachowek przysługuje i w jakiej wysokości. Więcej o tym, w czym pomagamy, opisaliśmy na stronie sprawy spadkowe.
Powiązane tematy
- Sprawy o zachowek - pomoc adwokata
- Testament własnoręczny - najczęstsze błędy
- Dział spadku - poradnik
- Odrzucenie spadku - terminy
W sprawach wymagających pomocy prawnej zapraszamy - Kontakt z kancelarią albo poradę online - odpowiemy konkretnie na opisaną sytuację.
Zastrzeżenie
Powyższy tekst ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani opinii prawnej i nie może być podstawą decyzji w indywidualnej sprawie. Stan prawny na dzień publikacji; przepisy i orzecznictwo ulegają zmianom. Ocena konkretnego przypadku wymaga zapoznania się z całością okoliczności i dokumentów, dlatego przed podjęciem jakichkolwiek kroków zalecamy indywidualną konsultację prawną.
